آسیب شناسی قالی دستباف (بخش دوم)؛ تاثیر نور خورشید بر فرش دستباف، آب و هوا و آلودگی هوا بر فرش
تاثیر نور خورشید بر فرش دستباف جزو مهمترین موارد مخرب فرش های دستباف می باشد ،در بخش اول آسیب شناسی قالی دستباف، عوامل زنده آسیب رسان مانند بید، قارچ، کپک و سایر آفات فرش را بررسی کردیم. اما بسیاری از خسارت هایی که به فرش های دستباف وارد میشوند، نه توسط موجودات زنده بلکه توسط عوامل محیطی و غیرزنده ایجاد میشوند. نور خورشید، آلودگی هوا، تغییرات دما و شرایط آب و هوایی از مهم ترین عواملی هستند که میتوانند به مرور زمان باعث کاهش کیفیت، رنگ پریدگی و فرسودگی فرش شوند.
شناخت این عوامل و رعایت اصول نگهداری میتواند عمر فرش دستباف را به میزان قابل توجهی افزایش دهد و از هزینه های سنگین ترمیم و مرمت جلوگیری کند.
چرا شرایط محیطی برای فرش دستباف اهمیت دارد؟
فرش دستباف از الیاف طبیعی مانند پشم، پنبه و ابریشم ساخته می شود. این الیاف در برابر تغییرات محیطی حساس هستند و در صورت قرار گرفتن طولانی مدت در شرایط نامناسب، ساختار خود را از دست می دهند.
برخلاف آسیب های ناشی از حشرات که معمولاً بهسرعت قابل مشاهده هستند، آسیب های محیطی به آرامی ایجاد می شوند. به همین دلیل بسیاری از صاحبان فرش زمانی متوجه مشکل می شوند که بخشی از خسارت وارد شده و جبران آن دشوار است.
تاثیر آب و هوا بر دوام فرش دستباف
آب و هوا مجموعهای از عوامل مانند دما، رطوبت، نور خورشید و کیفیت هوا را شامل می شود. هر یک از این عوامل میتوانند به تنهایی یا در کنار یکدیگر بر سلامت فرش تاثیر بگذارند.
در مناطق بسیار مرطوب، احتمال پوسیدگی الیاف و رشد عوامل زیستی افزایش پیدا می کند. در مقابل، در مناطق بسیار خشک، الیاف طبیعی به تدریج شکننده شده و مقاومت خود را از دست می دهند.
همچنین تغییرات مداوم دما و رطوبت باعث انقباض و انبساط الیاف شده و در بلندمدت به ساختار فرش آسیب می زند.
نشانه های آسیب ناشی از شرایط آب و هوایی
- کاهش انعطاف پذیری فرش
- خشک و شکننده شدن الیاف
- تغییر شکل یا موج دار شدن سطح فرش
- کدر شدن رنگ ها
- کاهش استحکام تار و پود
نور خورشید؛ یکی از مهم ترین عوامل تخریب فرش
بسیاری از افراد تصور می کنند نور خورشید فقط باعث روشن تر شدن فضای خانه می شود، اما تابش مستقیم نور می تواند یکی از مهم ترین عوامل آسیب به فرش دستباف باشد.
مطالعات انجام شده در حوزه حفاظت از منسوجات نشان می دهد که قرار گرفتن طولانی مدت فرش در معرض نور شدید، موجب تخریب تدریجی رنگ ها و کاهش مقاومت الیاف می شود.
این آسیب معمولاً به آرامی ایجاد می شود و در ابتدا تنها به صورت تفاوت رنگ در برخی قسمت های فرش دیده می شود، اما در ادامه میت واند ساختار الیاف را نیز تضعیف کند.
سه عامل اصلی در تاثیر نور خورشید بر فرش دستباف
شدت آسیب ناشی از نور به سه عامل وابسته است:
1. شدت تابش نور
هرچه شدت نور بیشتر باشد، سرعت تخریب رنگ ها و الیاف نیز بیشتر خواهد بود. فرش هایی که در مقابل پنجره های جنوبی یا زیر نور مستقیم آفتاب قرار دارند، بیش از سایر فرش ها در معرض آسیب هستند.
2. مدت زمان تابش
حتی اگر شدت نور زیاد نباشد، قرار گرفتن طولانی مدت فرش در معرض نور می تواند خسارت قابل توجهی ایجاد کند. به همین دلیل نور ملایم در مدت طولانی نیز ممکن است همان اندازه مخرب باشد که نور شدید در مدت کوتاه.
3. اشعه های موجود در نور
بخش قابل توجهی از تخریب فرش ناشی از اشعه ماوراء بنفش یا UV است. این اشعه با شکستن ساختار مولکولی رنگ ها و الیاف، موجب تغییر رنگ و کاهش استحکام فرش می شود.
اشعه UV چگونه به فرش آسیب می زند؟
اشعه فرابنفش یکی از مخرب ترین بخش های نور خورشید برای منسوجات است. این اشعه به مرور زمان باعث تجزیه پیوندهای شیمیایی موجود در الیاف طبیعی می شود.
نتیجه این فرآیند عبارت است از:
- رنگپریدگی تدریجی
- کاهش شفافیت رنگ ها
- شکنندگی الیاف
- کاهش استحکام فرش
- فرسودگی زودرس
فرش های ابریشمی به دلیل ساختار ظریف تر خود معمولاً سریعتر از فرش های پشمی در برابر نور آسیب می بینند.
برای ترمیم و رفوی فرش دستباف یا ماشینی و … حریرتهران کاملا تضمینی در خدمت شماست.
چرا بعضی قسمت های فرش بیشتر رنگ می بازند؟
اگر دقت کرده باشید، گاهی تنها بخشی از فرش دچار رنگ پریدگی می شود. این موضوع معمولاً به دلیل تابش نامتقارن نور است.
برای مثال:
- بخشی از فرش زیر نور پنجره قرار دارد.
- قسمتی از فرش توسط مبلمان پوشیده شده است.
- نور فقط در ساعات مشخصی به یک نقطه می تابد.
در نتیجه پس از مدتی اختلاف رنگ میان بخش های مختلف فرش ایجاد می شود.
روش های محافظت از فرش در برابر نور خورشید
برای کاهش آسیب های ناشی از نور می توان اقدامات سادهای انجام داد:
- استفاده از پرده های ضخیم یا کرکره
- نصب شیشه های ضد UV
- جابهجایی دورهای فرش
- تغییر محل مبلمان در فواصل زمانی مشخص
- استفاده از نور غیرمستقیم در فضاهای نمایشگاهی
این اقدامات ساده می توانند سال ها به عمر فرش اضافه کنند.
آلودگی هوا و تاثیر آن بر فرش دستباف
یکی دیگر از عوامل کمتر شناخته شده در آسیب شناسی فرش، آلودگی هوا است. در شهرهای بزرگ، هوای محیط حاوی ذرات معلق، دود خودروها، آلاینده های صنعتی و ترکیبات شیمیایی مختلف است.
این ذرات به مرور زمان در میان پرزهای فرش نفوذ کرده و علاوه بر ایجاد آلودگی ظاهری، باعث فرسودگی تدریجی الیاف می شوند.
مهم ترین آلاینده های مضر برای فرش
برخی از آلاینده های رایج عبارت اند از:
- دی اکسید گوگرد
- اکسیدهای نیتروژن
- گرد و غبار شهری
- ذرات فلزی معلق
- دود ناشی از وسایل نقلیه
- ترکیبات گوگردی
این مواد به مرور زمان با رطوبت موجود در هوا ترکیب شده و شرایط نامناسبی برای الیاف فرش ایجاد می کنند.
تاثیر اکسیداسیون بر رنگ و الیاف فرش
حتی اکسیژن موجود در هوا نیز میتواند در برخی شرایط باعث تخریب تدریجی مواد شود. این فرآیند که اکسید اسیون نام دارد، یکی از عوامل کاهش درخشندگی رنگها و فرسودگی تدریجی الیاف محسوب می شود.
البته این فرآیند بسیار آهسته است اما در کنار نور، رطوبت و آلودگی هوا میتواند اثرات قابل توجهی بر فرش داشته باشد.
بهترین محیط برای نگهداری فرش دستباف
برای افزایش طول عمر فرش، بهتر است شرایط زیر فراهم شود:
- نور مستقیم خورشید به حداقل برسد.
- تهویه مناسب وجود داشته باشد.
- گرد و غبار به صورت منظم پاک شود.
- رطوبت محیط کنترل شود.
- فرش در مجاورت منابع گرمایی شدید قرار نگیرد.
- از تماس مستقیم فرش با پنجره های آفتاب گیر جلوگیری شود.
جمعبندی
نور خورشید، اشعه فرابنفش، آلودگی هوا و شرایط نامناسب آب و هوایی از مهم ترین عوامل غیرزنده آسیب رسان به فرش دستباف هستند. این عوامل معمولاً به آرامی و در طول زمان باعث رنگ پریدگی، کاهش مقاومت الیاف و فرسودگی فرش می شوند. با رعایت اصول نگهداری و کنترل شرایط محیطی می توان از بسیاری از این آسیب ها جلوگیری کرد و عمر فرش را به شکل قابل توجهی افزایش داد.
در بخش سوم این مجموعه، نقش گرما، رطوبت و کیفیت مواد اولیه در دوام و ماندگاری فرش دستباف را بررسی خواهیم کرد.
قالیشویی حریر تهران با تکیه بر تجربه، تخصص و تجهیزات حرفهای، آماده ارائه خدمات ترمیم فرش به صورت کاملا تخصصی و شستشوی فرش می باشد.
گروه تحقیق و تحریر قالیشویی حریر تهران